نقش BIM در پیشگیری از انحراف هزینه در مدیریت پروژه

نقش BIM در پیشگیری از انحراف هزینه در مدیریت پروژه

حمیدرضا ابراهیمی- کارشناس ارشد مهندسی عمران- دانشگاه پارس

   Hre9191@gmail.com

چکیده

استفاده از مدل های اطلاعاتی، نه تنها در حوزه ساخت و ساز بلکه در تمامی حوزه های صنعتی رویکردی نوین و رو به پیشرفت است. دیر یا زود، حوزه مرتبط با علوم ساختمانی برای اینکه از دیگر حوزه های صنعتی فاصله نگیرند، ناگزیر به بهره برداری از این شیوه نوین در کارهای خود هستند. از نوین ترین فناوری های ساخت می توان به مدل سازی اطلاعات ساختمان(BIM) اشاره کرد. مدل سازی در ابعاد مختلفی تعریف می شود و با یکپارچه سازی اطلاعات، روند پیشرفت پروژه ها را بهینه می کند. مدیریت هزینه یکی از مهم ترین ابعاد مدلسازی می باشد که با انجام فرآیندهای مالی در برنامه ریزی های پروژه نقش تعیین کننده ای را خواهد داشت. همواره انحراف از هزینه های همسو با برنامه ریزی، یکی از بزرگ ترین معضلات مدیران پروژه بوده است و همین موضوع سبب عقب افتادگی و توقف بسیاری از پروژه ها می باشد. مدل سازی اطلاعات ساختمان به صورت هوشمند و با بهره گیری از سیستم مدیریت هوشمند، با پیش بینی های مالی دقیق تر از ابتدای پروژه (برآورد) تا انتهای پروژه سبب می شود با رفع بسیاری از تداخل ها و سایر عوامل اثر گذار بر هزینه های اضافی، سبب جلوگیری از انحراف هزینه ها نسبت برنامه در پروژه های عمرانی شود. این پژوهش با بررسی عوامل اثرگذار بر انحراف هزینه ها و معرفی مدیریت هزینه در بعد پنجم مدلسازی، نقش BIM در کنترل هزینه ها و انحراف آن نسب به برنامه ریزی را مورد مطالعه قرار داده است. مدیر پروژه برای تحویل موفق یک پروژه ساخت و ساز از ابزارهای گوناگونی جهت سهولت در اعمال مدیریت و کنترل پروژه استفاده می کند، مدل سازی اطلاعات ساختمان BIM با به تصویر کشیدن سه بعدی طراحی های پروژه، کنترل تداخلات آن ها و ارائه یک تصویر اجرایی از برنامه زمانبندی و همچنین تخمین و برآورد دقیق هزینه ها می تواند ابزاری کارآمد برای مدیران پروژه در جهت کنترل پروژه و همچنین افزایش بهره وری و کاهش تلفات باشد، در این تحقیق به بررسی نیازهای یک مدیر پروژه و همچنین امکان استفاده از ابزار BIM جهت تامین این نیازها در پروژه های ساخت و ساز پرداخته شده است. با توجه به ارزش های مدلسازی اطلاعات ساختمان، به نظرمی‌رسد متخصصین کشور ما نیز باید به این موضوع با آگاهی و سرعت بیشتری بپردازند و در این میان نسل جوان طراحان یقینا در تناسب بیشتر با این رویکرد هستند و وظیفه ی بیشتری نیز برعهده دارند. با توجه به اینکه کاهش هزینه ها جزو اهداف اصلی هر پروژه است، اولین مرحله در هر پروژه ساختمانی برآورد هزینه های پروژه و تامین مالی است. بدین منظور پس از تهیه نقشه های مهندسی در همه ی ابعاد BIM اقدام به محاسبه هزینه های پروژه از قبیل مواد و مصالح مورد نیاز، دستمزد پرسنل و پیمانکاران اجرایی و مجوزها می شود و به دلیل مشخص نبودن دقیق مقدار مصالح مورد نیاز و گاهاً نوع مصالح مصرفی در قسمت های مختلف همواره ضرورتی ایجاب می کند که طرحی در پایگاه داده ها مدون شود که اطلاعات به روز و دقیقی نسبت به نوع و کیفیت مصالح در اختیار متخصصین باشد.

مدل سازی اطلاعات ساختمان (BIM)

مدلسازی اطلاعات ساختمان (BIM) اصطلاح جاری برای خلاقیت در صنعت ساختمان‏سازی است، مجموعه‏ای از فناوری ها، فرایندها و خط مشی های تأثیر گذار بر اقلام قابل تحویل، روابط و نقش ها در صنعت ساخت است. Succar. B, 2015))

در تعریف مختصر و در عین حال جامعی از BIM آمده است: “مدلسازی اطلاعات ساختمان روشی در طراحی و ساخت ساختمان است که در آن یک مدل مرجع از ساختمان به کمک یک یا چند سیستم مدلسازی سه بعدی و مبتنی بر اجزاء، ایجاد می‏شود. این سیستم ها اطلاعات مربوط به ساختمان را در یک یا چند قالب استاندارد مورد توافق، با یکدیگر و یا با سایر سیستم هایی که با قالب توافق شده مطابقت دارند، مبادله می کنند. این تبادلات به کمک مجموعه ای از پروتکل ها تنظیم می شوند که انواع خاصی از اطلاعات را برای تبادل میان اعضای مختلف تیم، در زمان های مختلف در طول چرخه حیات پروژه، تنظیم می‏کنند”. (Crotty. R, 2012)

در صنعت معماری، مهندسی و ساخت به اشتباه اینگونه تصور می شود که BIM فقط بخشی از نرم‏افزار است. با اینکه نرم افزار یک بخش ضروری از این فرایند است، ولی BIM چیزی فراتر از یک برنامه کامپیوتری است. (Nies. B, 2008)آنچه که اکثریت بر آن واقف نیستند آن است که مدلسازی اطلاعات ساختمان نه تنها به معنای استفاده از نرم افزارهای مدلسازی سه بعدی ساختمان، بلکه اعمال یک روش فکری جدید نیز می‏باشد.(Hardin. B, 2009)در حقیقت دو گروه اصلی هستند که نقش BIM را در یک پروژه تعریف می‏کنند: ابزارها و روش شناسی. ابزارها فقط شامل نرم افزار نمی باشند. ماشین آلات سنگین، ماشین‏های ساخت، کامپیوترها، تبلت ها، ابزارهای زمین پیمایی، ابزارهای تصویرسازی، تکنولوژی های سیستم  موقعیت یاب جهانی و شناسایی به کمک امواج رادیویی نیز بخشی از این ابزارها هستند. گروه روش‏شناسی بسیار پیچیده تر است، چرا که چگونگی تعامل ابزارها، نحوه استفاده از آنها و نحوه تعامل افراد با یکدیگر را توصیف می کند. این گروه دوم توصیف کننده موفقیت کاربرد BIM در شرکت ساختمانی می باشد. (Matejka. P, 2014)

ابعاد BIM

 ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻫﺎ و ﺷﺒﻴﻪ ﺳﺎزى ﻫﺎ در ﻏﺎﻟﺐ اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﻣﺪل اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪه و ﺑﻪ ﻛﻤﻚ اﻳﻦ اﻓﺰوﻧﻪ ﻫﺎ ﻣﻴﺘﻮان ﭘﺮوژه را از ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ دﻗﻴﻖ ﻗﺮار داد. اﻳﻦ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎ ﻛﻪ از آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺑﻌﺎد ﻣﺪل اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻧﺎم ﺑﺮده ﻣﻴﺸﻮد ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ:

ﺑﻌﺪ اول و دوم: ﺗﻨﻬﺎ داراى اﺑﻌﺎد ﻃﻮﻟﻲ و ﻋﺮﺿﻲ, ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺨﺖ (Flat)

ﺑﻌﺪ ﺳﻮم: ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ از ﺳﻪ ﺑﻌﺪ اﺻﻠﻲ ﻃﻮل، ﻋﺮض و ارﺗﻔﺎع ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﻤﻖ

ﺑﻌﺪ ﭼﻬﺎرم: اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪن ﺑﻌﺪ زﻣﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰى و زﻣﺎن ﺑﻨﺪى

ﺑﻌﺪ ﭘﻨﺠﻢ: اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪن ﺑﻌﺪ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺑﺮاى ﺗﺨﻤﻴﻦ ﻫﺰﻳﻨﻪ در ﺑﺎزه ﻫﺎى زﻣﺎﻧﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ

بعد پنجم؛ مدریت هزینه ها

ﺑﻌﺪ دﻳﮕﺮى ﻛﻪ در اداﻣﻪ ﭼﻬﺎر ﺑﻌﺪ دﻳﮕﺮ ﻣﻲ آﻳﺪ ﺑﻌﺪ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺪل اﻃﻼﻋﺎت ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻳﺎ ﺑﻌﺪ ﻫﺰﻳﻨﻪ اﺳﺖ. اﻳﻦ ﺑﻌﺪ ﺳﻌﻲ دارد ﻛﻪ ﺳﻪ ﺑﻌﺪ ﺳﺎزﻧﺪه ى ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ – ﻃﻮل، ﻋﺮض و ارﺗﻔﺎع ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن – را ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻧﮕﺮﺷﻲ ﺑﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰى ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎى ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪه آن ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺑﺰﻧﺪ. در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺗﻌﺮﻳﻒ اﻳﻦ ﺑﻌﺪ از BIM ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ﭼﻬﺎرم (بعدزمان) ﻧﺎ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ.

اﻣﺮوزه اﻛﺜﺮ ﭘﻴﻤﺎﻧﻜﺎران ﺗﻨﻬﺎ از اﺑﻌﺎد ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻣﺪل اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮى از آن در ﭘﺮوژه ﻫﺎى ﺧﻮد اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻴﻜﻨﻨﺪ وﻟﻲ ﺣﻘﻴﻘﺖ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﻤﻚ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻴﺘﻮان از اﻳﻦ ﻧﻮع روش در ﺻﻨﻌﺖ ﺳﺎﺧﺖ ﮔﺮﻓﺖ ﻓﺮا ﺗﺮ از اﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺳﺖ.

ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰى و ﺗﺨﻤﻴﻦ زدن ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎى اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ از ﻛﻠﻴﺪ ﻫﺎى ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﻫﺮ ﭘﺮوژه اى ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻴﺸﻮد. ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺘﻮان ﭘﻴﺶ از اﺗﻤﺎم و ﻳﺎ اﺟﺮاى ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﺎرى ﭘﺮوژه از زﻣﺎن ﺑﻨﺪى ﻫﺎ و ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎى آن اﻃﻤﻴﻨﺎن ﭘﻴﺪا ﻛﺮد از ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﭘﺮوژه ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻴﺸﻮد. ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﻛﻪ ﺑﻌﺪ ﻫﺰﻳﻨﻪى ﻣﺪل اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن از اﺑﻌﺎدى اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺪرت ﺗﻮﺳﻂ ﭘﻴﻤﺎﻧﻜﺎران ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻴﮕﻴﺮد. ﻳﻜﻲ از دﻻﻳﻠﻲ ﻛﻪ ﻣﻴﺘﻮان ﺑﺮاى اﻳﻦ ﻛﺎر ﺑﺮﺷﻤﺮد اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﻤﺎﻧﻜﺎران ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻛﻪ ﻛﺎرﻫﺎى ﺧﻮد را ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎى اﺻﻮل ﭘﻴﺸﻴﻦ ﺧﻮد ﺑﻪ ﭘﻴﺶ ﺑﺮده اﻧﺪ و از ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه ى آن اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻛﺮده اﻧﺪ ﺑﻪ ﻧﺪرت ﺣﺎﺿﺮ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ ﺗﺎ رﻳﺴﻚ اﺟﺮاى ﺟﺪﻳﺪى از ﭘﺮوژه را ﺑﺎ ﻣﺘﺪى ﺟﺪﻳﺪ و ﻣﺘﻔﺎوت داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ.

اﻳﻦ ﺑﻌﺪ ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻌﺪ ﭼﻬﺎرم دﺳﺖ اﻧﺪر ﻛﺎران ﻣﺨﺘﻠﻒ درﮔﻴﺮ در ﻳﻚ ﭘﺮوژه ى ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ را – اﻋﻢ از ﻣﻌﻤﺎران و ﻃﺮاﺣﺎن، ﺳﺎزﻧﺪﮔﺎن و ﮔﺮوه ﭘﻴﻤﺎﻧﻜﺎرى و ﻛﺎرﻓﺮﻣﺎﻳﺎن – ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺗﺼﻮﻳﺮ ﺳﺎزى ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻛﺎر را ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻴﺰان ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎ در ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ زﻣﺎﻧﻲ از ﻛﺎر ﺑﺴﻨﺠﻨﺪ و ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺑﻬﺘﺮى از ﻣﻴﺰان ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ آن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ.ﻣﺪل ﺳﺎزى ﻫﺰﻳﻨﻪ اى ﭘﺮوژه در BIM ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ در ﺣﺎل ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ اﺳﺖ و اﻳﻦ زﻣﺎن ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻴﺮﺳﺪ ﺗﺎ اﻓﺮاد ﻣﺨﺘﻠﻒ دﺳﺖ اﻧﺪر ﻛﺎر از ﭘﻴﻤﺎﻧﻜﺎران ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﻛﺎرﻓﺮﻣﺎﻳﺎن ﻣﺘﻮﺟﻪ اﻳﻦ ﻗﻀﻴﻪ ﺷﻮﻧﺪ. ﺑﺎ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻧﺮم اﻓﺰار ﻫﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻧﻮﻳﺴﺎن در ﭘﺮوژه ﻫﺎى ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﻴﺘﻮان ﺑﻪ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﻮدن اﻳﻦ دﺳﺘﻪ از ﻣﺘﺪ ﻫﺎ واﻗﻒ ﺷﺪ و ﺑﺮاى ﻛﻤﻚ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺑﺮ روى آﻧﻬﺎ ﺣﺴﺎب وﻳﮋه اى ﺑﺎز ﻛﺮد.

 مزایای مدل سازی اطلاعات ساختمان (BIM)

به کمک مدلسازی اطلاعات ساختمان فرایند طراحی و ساخت می تواند به فشارهای رو به افزایش ناشی از پیچیدگی‏های بیشتر، توسعه سریع تر، پایداری توسعه یافته تر پاسخ داده و در عین حال هزینه های دوره ساخت و بهره برداری را کاهش دهد. سایر مزایای مدلسازی اطلاعات ساختمان طی مراحل مختلف پروژه را می‏توان به صورت ذیل بیان کرد: مزایای پیش از ساخت برای مالک: مزایای ]بررسی[ مفهوم، امکان پذیری و طراحی ]قبل از آغاز طراحی و ساخت[، افزایش عملکرد و کیفیت ساختمان، همکاری بهتر به کمک IPD؛ مزایای طراحی: تجسم سریع تر و دقیق تر طرح، اصلاحات خودکار و سطح پایین به هنگام اعمال تغییرات در طراحی، تولید ترسیمات دو بعدی دقیق و منسجم در هر مرحله از طراحی، هماهنگی به موقع قواعد و شیوه‏های چندگانه طراحی، کنترل آسان هماهنگی ]طرح[ با هدف طراحی، استخراج و تخمین هزینه ها طی مرحله طراحی، بهبود بازدهی انرژی و پایداری؛ مزایای ساخت و تولید: استفاده از مدل طراحی به عنوان مبنایی برای مؤلفه های ساخته شده، واکنش سریع به تغییرات طراحی، کشف خطاها و حذفیات طراحی قبل از ساخت، انطباق طراحی و برنامه ریزی ساخت، اعمال بهتر تکنیک های ساخت و ساز ناب[۱]، هماهنگی تدارکات با طراحی و ساخت؛ مزایای پس از ساخت: بهبود راه اندازی و تحویل اطلاعات تسهیلات، مدیریت و عملکرد بهتر تسهیلات، یکپارچگی ]مدل[ با عملکرد تسهیلات و سیستم های مدیریت (Liston.K, 2011)

فناوری BIM مزایای بسیاری برای مدیریت پروژه ها مخصوصا در زمینه‏های ذیل دارد:

• BIM از طریق جمع آوری، ذخیره و بازیابی اطلاعات مورد نیاز در پروژه، باعث تسهیل و تسریع فرایند مدیریت دانش در پروژه‏های ساخت شده است[۷].
• پایش دو حوزه زمان و هزینه به کمک ابزارهای BIM تسهیل می گردد؛
• BIM با شبیه سازی روند اجرای پروژه به شکلی گرافیکی، موارد پنهان از دید گروه های ساخت را آشکار نموده، تشخیص ضعف‏های برنامه زمانبندی را تسهیل کرده و سرعت می بخشد؛
• سطح توسعه مدل نقش بسزایی در دقت نتایج و خروجی ها خواهد داشت. با اینکه افزایش این سطح، مدلی جامع و کامل فراهم می آورد اما هزینه مدلسازی نیز به مراتب بیشتر می گردد. در نتیجه توجه به کاربرد مدل و تعریف ذینفعان استفاده کننده از آن به طور مشخص می تواند ریسک افزایش هزینه ها را بین ذینفعان تقسیم کند.

بسیاری از مزایای BIM به عنوان مزایای مستقیم شناخته می شوند، در حالیکه بخش اعظم مزایا در واقع غیرمستقیم می باشند. مزایای مستقیم به صورت کیفی می باشند مانند بهبود تجسم و تمرکز اطلاعات پروژه. مزایای غیرمستقیم شامل ضرورت همکاری و در نتیجه درک بهتر از پروژه و کاهش ریسک پروژه می باشد. (Kymmell, W, 2008)

تعریف مدیریت هزینه

مدیریت هزینه پروژه فرایندی است که برای برنامه‌ریزی، تخمین، تخصیص بودجه، مدیریت و کنترل هزینه پروژه از آغاز تا پایان به کار می‌رود. هدف اصلی مدیریت هزینه پروژه، اتمام و تکمیل پروژه مطابق بودجه مصوب آن است.  در فرایند مدیریت هزینه،  از توابع خاص مدیریت پروژه مانند تخمین و برآورد،  جمع‌آوری داده،  برنامه‌ریزی،حسابداری و طراحی استفاده می‌شود. مطابق تعریف ارائه شده مدیریت هزینه پروژه شامل فرایندهای زیر است:

1. برنامه‌ریزی مدیریت هزینه
2. تخمین هزینه
3. تعیین بودجه
4. کنترل هزینه

برآورد هزینه های ساخت و ساز پیش از مراحل طراحی و اجرا برای صاحبان پروژه حائز اهمیت است و این مسئله می تواند یکی از معیارهای مهم در تصمیم گیری آنها برای انتخاب روش اجرا، به خصوص انتخاب روش ساخت اسکلت، در مراحل ابتدایی باشد. هدف از پیش بینی امکان سنجی قیمت قرارداد ساخت در مراحل اولیه پروژه، ارائه حدودی از هزینه های احتمالی پروژه ساخت است که به کارفرمایان در تنظیم بودجه، پیش بینی قیمت مناقصه و مدیریت طراحی هایی مطابق با بودجه کمک کند.)امیر حقیقی، ۱۳۹۲(

اگرچه عموما تصور می شود برآورد کامل هزینه ها امکانپذیر نیست و بهترین برآوردها نیز ریسک های زیادی دارند اما هدف برآوردکنندگان رسیدن به سطح مطلوبی از دقت برآورد است.  ملاحظه مهمی که در استفاده از هر روش برآورد وجود دارد، دقتی است که توسط آن هزینه های قابل انتظار را می توان پیش بینی نمود. (Shen and Issa. 2010)

۵-۱ فرآیندهای مدیریت هزینه

مدیریت هزینه مجموعه فرآیندهای مورد نیاز جهت اطمینان از تکمیل پروژه مطابق بودجه مصوب می باشد.

پنج فرایند سیستم مدیریت هزینه پروژه به شرح ذیل می باشد:

1. برنامه ریزی منابع کاری
2. برآورد هزینه
3. بودجه بندی
4. کنترل هزینه
5. ارزیابی و تحلیل و مستندسازی هزینه ها  (Thomas,2012)

 مدیریت هزینه و به کارگیری BIM

مایک براون و همکارانش معتقدند این اصل در صنعت ساخت و ساز اثبات شده است که مهارت مدیریت ساخت توسط پیمانکار و هر گونه تصمیم و عملکرد در این زمان به صورت مستقیم هزینه های پروژه را تحت تأثیر قرار می دهد. در گزارشات بدست آمده دیده شده است که ۳۰ درصد هزینه های ساخت وساز به دلیل اشتباهات، ناهماهنگی، ضایعات و ناکارآمدی نیروها به هدر می رود.کسانی که در فرآیند ساخت وساز شرکت می کنند، پیوسته برای ارائه ی پروژه های موفق با وجود بودجه های اندک، نیروی انسانی محدود، برنامه های زمان بندی سریع، و اطلاعات محدود یا متضاد به چالش کشیده می شوند و به کمک BIM یک پیمانکار قادر است فعالیت های کاری پروژه را بهتر هماهنگ کند، که نتیجه آن یک محیط ایمن با کمترین اشتباه، دوباره کاری و ضایعات، نیز کسب بیشترین سود و کمترین هزینه خواهد بود. (Robert Eadin,2013)

هزینه های پروژه و جریان نقدی، مسئله حیاتی یک پروژه است. داده های بدست آمده از BIM می توانند منبع با ارزش اطلاعات از مدل طراحی برای برآوردهای بهتر، کاهش فرضیات، و ایجاد گفتگوی بهتر در مراحل شروع یک پروژه باشند. با این حال، چگونه می توان هزینه ها را کنترل کرد ؟ روش های مبتنی بر اساس استفاده از گزارش های متعدد، کنترل دقیق بودجه، و تعیین درصد کار انجام شده که به طور معمول فرضی هستند پایه ریزی شده اند. اما همانطور که قبلا ذکر شد، روش های نوین و ورودی های واقعی در کنترل هزینه تأثیر گذاشته و باعث ایجاد تغییر در ورودی به عنوان داده شده و قابلیت گزارش از واقعیت اجرایی باعث دریافت داده هایی در جهت بهبود کنترل هزینه ها در پروژه می شود. علاوه بر این روش دیگری مانند استفاده از پایگاه های برآورد هزینه با استفاده از ابزار هایی مانند ویکو و لیزر اسکن برای تعیین هزینه کار در محل اجرا به وسیله تأیید بصری آن نیز مورد استفاده قرار می گیرد.)محمود گلابچی، ۱۳۹۵)

شکل۱: نمونه مدل سازی شده BIM

 تداخل در مدل سازی

هدف اصلی استفاده از BIM ساخت یک مدل مجازی از ساختمان می باشد قبل از آنکه مدل فیریکی اصلی ساخته شود و مشکلات آن مشاهده و حذف شوند تا ساختمان های واقعی با عیب کمتر، هزینه کمتر و زمان کوتاهتر و با کیفیت بالاتر ساخته شوند. در واقع با مدل سازی اطلاعاتی ساختمان، تمامی اطلاعات مربوط به مراحل و فازهای مختلف طراحی و یا اجرای ساختمان با یکدیگرادغام می شوند و شناسنامه‌ای الکترونیکی را برای ساختمان تشکیل می دهند که می تواند شرایط و ویژگی های ساختمان و زیرساخت های شهری را ارتقا بخشد و به عنوان معتبرترین و قابل ارجاع ترین منبع اطلاعاتی برای ساختمان و اجزای آن به کار رود.   (Smith.D,2007)

بررسی اثر بعد پنچم؛ مدیریت هزینه در مدلسازی اطلاعات ساختمان

 پس از شناسایی قابلیت های فناوری اطلاعات ساختمان BIM و مطالعه در خصوص مدیریت هزینه های پروژه در این فناوری، لزوم به کارگیری بعد پنجم بیش از پیش اهمیت پیدا کرد و در این خصوص چالش های پیش رو مورد مطالعه قرار گرفت تا مهم ترین مولفه های اثرگذار بر انحراف هزینه های پروژه بر اساس مطالعات کتابخانه ای و مصاحبه با افراد خبره مشخص شوند. عواملی که با به کاربستن BIM می توانست سبب نزدیک شدن به برآورد واقعی پروژه شوند شناسایی شد و می توان گفت: BIM در ماهیت خود با یکپارچه سازی اطلاعات و جلوگیری از تداخل، سبب کاهش هزینه های دوباره کاری شده و با ارائه طرحی مدون و دولتی، پروژه های ملی ملزم به مدیریت BIM شوند.

 نتیجه گیری:

استفاده از مدل های اطلاعاتی، نه تنها در حوزه ساخت و ساز که در تمامی حوزه های صنعتی رویکردی نوین و رو به پیشرفت است. دیر یا زود، حوزه های مربوط به علوم ساختمانی برای اینکه از دیگر حوزه های صنعتی فاصله نگیرند، ناگزیر به بهره برداری از این شیوه در کارهای خود هستند. ورود IT، در فناوری های ساخت و مدیریت پروژه شکل اساسی به خود گرفته است و نقش تعیین کننده ای در انجام فرآیند های اجرایی دارد. در حال حاضر فناوری BIM در حوزه ساخت و ساز به عنوان به روز ترین و بهینه ساز ترین تکنولوژی در این صنعت معرفی می شود که دارای جنبه های بسیار گسترده ای می باشد. مطابق با همین موضوع علاقمندان و متخصصین صنعت ساخت روز به روز به شمار کاربران مدلسازی اطلاعات ساختمان افزوده می شوند و سرعت رشد این فناوری را صعودی کرده اند.)حمیدرضا ابراهیمی، ۱۳۹۷)

استفاده از تکنولوژی روز، برای بهره برداری هرچه بهتر از مدل های اطلاعاتی، می تواند به گسترش و اقبال عمومی به آن ها کمک کند. مدل سازی اطلاعات ساختمان با آنالیز واحد های کاری و فعالیت های پروژه می تواند بهینه ترین حالت اجرایی و طراحی را در اختیار مهندسان و متخصصان قرار دهد. ورود بعد پنجم و اعمال برنامه های هزینه ای در پروژه نقش اساسی را در تخمین و برآورد مالی پروژه ها خواهد داشت و همین امر باعث پیش بینی درست از هزینه های پروژه ها خواهد کرد و به طبع آن سبب کاهش انحراف هزینه ها نسبت به برنامه خواهد شد.

مراجع

[۱] Succar. B, Kassem. M, 2015, Macro-BIM adoption: Conceptual structures, Automation in Construction, pp. 64-79

[۲] Crotty. R, 2012, The impact of Building Information Modeling, transforming construction, Spon Press

[۳] Krygiel. E, Nies. B, 2008, Green BIM: successful Sustainable Design with Building Information Modeling, John Wiley & Sons, Inc.

[۴] Hardin. B, 2009, BIM and Construction Management: proven tools, methods, and workflows, John Wiley & Sons, Inc

[۵] Tomek. A, Matejka. P, 2014, “The impact of BIM on risk management as an argument for its implementation in a construction company”, Procedia Engineering, Vol. 85, pp. 501-509

[۶] Eastman. C, Teicholz. P, Sacks. R, Liston.K, 2011, BIM Handbook: A guide to Building Information Modeling for owners, managers, designers, engineers, and contractors, 2^nd edition, John Wiley & Sons, Inc.

[۷] Demian. P, Walters. D, 2014, “The advantages of information management through building information modeling”, Construction Management and Economics, Vol. 32, No. 12, pp. 1153-1165

[۸] Kymmell, W, 2008, Building Information Modeling: Planning and managing construction projects with 4D CAD and simulation, McGraw_Hill Construction.

[۹]      امیر حقیقی، سال ۱۳۹۲، ارزیابی تأثیرات BIM در فرآیند برآورد هزینه های ساخت وساز،  دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، مهندسی و مدیریت ساخت

[۱۰]           Shen and Issa, Quantitive evaluation of the BIM-assisted construction detailed cost estimates, university of Nebraska-linclon, 2010

[۱۱]           Thomas, Kevin(BE) building information modeling in quantity surveying education in: QSIC(2012) Quantity surveying international conference 25-26 september, kuala lumpur, malaysia

[۱۲]           Robert Eadin, throughout the uk, construction project lifecycle; an analysis, automation in construction, 145-151 , 2013

[۱۳]گلابچی،محمود؛ نورزایی، عصمت الله؛ گلابچی، علیرضا؛ قارونی جعفری، کبری؛ مدل سازی اطلاعات ساختمان، دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۹۵

[۱۴]ابراهیمی،حمیدرضا؛ گلابچی، محمود؛ شعفی، فرهنگ؛ مهندسی عمران و مدیریت ساخت، دانشگاه هنر تبریز، تبریز، ۱۳۹۷      

[۱۵]             Smith.D, (2007), An Introduction to Building Information Modeling (BIM), Journal of Journal of Building Information Modeling fall 2007