به مناسبت روز جهانی شهرسازی، آیین گرامیداشت این روز با عنوان «شهرسازی و گفتمان هنرها»، روز یکشنبه 18 آبانماه، با حضور جمعی از اندیشمندان، استادان و دانشجویان حوزههای مختلف، در سالن همایشهای دانشگاه پارس برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه معماری و هنر پارس، به مناسبت روز جهانی شهرسازی، آیین گرامیداشت این روز با عنوان «شهرسازی و گفتمان هنرها»، روز یکشنبه 18 آبانماه، با حضور جمعی از اندیشمندان، استادان و دانشجویان حوزههای مختلف، در سالن همایشهای این دانشگاه برگزار شد.
در ابتدای مراسم مهندس علیرضا قهاری (استاد گروه معماری و شهرسازی دانشگاه پارس) ضمن تبریک این روز، با بیان اینکه هنرمندان و شهرسازان، هیئت امنا و امانتداران یک جامعه و شهر هستند، گفت: شهرسازی ایران مانند سایر مواهب تمدنی آن، سابقهای چندهزارساله دارد.
وی با اشاره به اینکه در تعدادی از کشورها، شهرسازی را «فن» میدانند، اظهار داشت: با توجه به اینکه شهر با تمامی هنرها عجین است، دانش شهرسازی در کشور ما علاوه بر فن، به «هنر» نیز نزدیک است.
مهندس قهاری با بیان اینکه ابتکار دانشگاه پارس در برگزاری این رویداد با محوریت تعامل شهرسازی و هنرهای دیگر ستودنی است، مطرح کرد: شهری که فاقد هنر و هنرمند باشد، محل مناسبی برای زندگی بشر نیست.
در ادامه، دکتر احمد الستی (استاد گروه سینما) تاریخچه اختراع سینما در سال 1895 را تشریح کرد و ضمن اشاره به پیوند سینما با شهر از ابتدا تا کنون، مطرح کرد: از همان سال اختراع سینما تا امروز، دغدغه فیلمبرداری از شهرها و رخدادهای شهری در آثار هنرمندان دیده میشود.
وی همچنین 10 قطعه فیلم منتخب از شهرهای مختلف جهان را (که قدمت برخی از آنها به بیش از 100 سال میرسید) به نمایش گذاشت و ضمن توضیح روابط هنر سینما و شهر، این آثار را اسنادی قابل مطالعه برای بررسی نحوه دخالت و حضور مردم در شهرها دانست.
سپس، دکتر فرهاد امینی (استاد گروه هنرهای نمایشی) به ایراد سخنرانی با محوریت بازنمایی شهر در ادبیات و هنرهای نمایشی ایران پرداخت و با بیان اینکه تئاتر، شهریترین شکل هنر است، گفت: نحوه دسترسی و تماشای تئاتر، با سایر هنرها متفاوت است. اگر بنای معمارانه و مکانی مناسب در شهر وجود نداشته باشد، هنر تئاتر هم وجود نخواهد داشت.
وی همچنین نگاهی تطبیقی به تاریخ ادبیات داستانی و نمایشی ایران در صدسال اخیر ارائه داد و سه الگوی اصلی مواجهه با «شهر» را چنین معرفی کرد:
- شهرگریزی (در این رویکرد که از آثار عامهپسند تا متون جدیتر دیده میشود، شهر محل انحطاط، خشونت و بیاصالتی تصویر میشود و روستا نقطه آرامش و صداقت است)
- شهرپذیری (در این جریان که از دهه ۳۰ به بعد تقویت میشود، شهر را نه «مسئله» بلکه «محل وقوع مسئله» میبینند)
- مرز شهر و حاشیه (دستهای از آثار که نه شهر و نه بیرون شهر، هیچیک بهعنوان فضای مطلوب معرفی نمیشوند و به بازنمایی بحرانهای انسانی میپردازند)
دکتر امینی بر ضرورت گسترش مطالعات بینرشتهای میان شهرسازی و هنرهای نمایشی تأکید کرد و افزود: این حوزه در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است، درحالیکه میتواند زمینهساز پژوهشهای مهم و کاربردی باشد.
وی همچنین، فضای دانشگاه پارس را بستری مناسب برای همکاری گروههای مختلف معرفی کرد و از دانشجویان شهرسازی و هنرهای نمایشی دعوت کرد تا در پروژههای مشترک، به تحلیل بازنمایی شهر در ادبیات و تئاتر بپردازند.
در ادامه، دکتر بهداد پنجهزاده (استاد گروه نقاشی) شیوههای بازنمایی شهر و فضاهای معماری در نگارگری ایرانی تشریح کرد.
وی با اشاره به نگاه هنرمندان ایرانی به جهان پیرامون، تأکید کرد: نقاشی ایرانی همواره بهجای بازنمایی واقعگرایانه شهر، به عالم مثال و فضای خیال متکی بوده است؛ فضایی که در آن معماری، شهر و زندگی روزمره نه بر پایه قوانین دیداری، بلکه بر اساس شهود عرفانی و اندیشه ایرانی ترسیم میشوند.
دکتر پنجهزاده با نمایش نمونههایی از آثار مکتبهای مختلف نگارگری، از جمله نگارههای هفت اورنگ، خسرو و شیرین و نگارههای مکتب تبریز، بیان کرد: این شیوه تصویری نهتنها بازتابی از عرفان است، بلکه نشاندهنده درکی متفاوت از زمان، فضا و شهر است؛ شهری که هیچگاه تاریک نمیشود و حتی در صحنههای شب، نور مثالی بر آن جاری است.
دکتر بهزاد صحتی (استاد گروه عکاسی) نیز به نقش تاریخی عکاسی در شناخت شهر و تحولات شهری اشاره کرد و گفت: عکاسی، هویت مستقل خود را از دل شهر بهدست آورد؛ جایی که نخستینبار مفهوم عکاسی زنده شکل گرفت و عکس توانست فراتر از وابستگی به نقاشی و دیگر هنرها، واقعیت اجتماعی را ثبت کند.
وی در ادامه با موضوع «تفسیر جامعهشناختی مدرنیزاسیون شهری در عکسهای ایران» به ایراد سخنرانی پرداخت و ضمن تأکید بر اهمیت رویکرد جامعهشناختی در تحلیل عکسها، اظهار کرد: تحلیل جامعهشناختی باعث پیشبرد علوم دیگر و سهولت در شناخت تاریخ معاصر ایران میشود. همچنین، نظریات جامعهشناسانه به خوانش منطقی عکسها کمک میکند.
دکتر صحتی ضمن تشریح مفاهیمی چون عادتواره (Habitus)، میدان (Champ)، نظریه عمل (Praxis) و سرمایه (Capital)، با نمایش مجموعهای از تصاویر کمتردیدهشده از تهران و تبریز در دوره پهلوی، توضیح داد که چگونه این مفاهیم در عکسهای تاریخی شهرهای ایران قابل مشاهدهاند.
گفتنی است، پروفسور محمود گلابچی (بنیانگذار دانشگاه معماری و هنر پارس) نیز طی یک پیام ویدیویی، این روز را به جامعه شهرسازی کشور تبریک گفت و از مبحث ۲۴ مقررات ملی ساختمان با عنوان «انطباق شهری ساختمان» رونمایی کرد؛ مبحثی که با همکاری اساتید برجسته دانشگاه پارس تدوین و بهتازگی از سوی وزارت راه و شهرسازی برای اجرا به دستگاههای ذیربط ابلاغ شده است.
پروفسور گلابچی در بیانات خود با تأکید بر اینکه شهر، نماد تمدن، فرهنگ و هویت سرزمین است، روز جهانی شهرسازی را فرصتی برای بازاندیشی در کیفیت شهرها و تلاش برای ساخت شهری سالم، پاک و کارآمد دانست.
وی با اشاره به اینکه بیش از نیمی از زندگی انسانها در شهر سپری میشود، تصریح کرد: وظیفه ما فراهمکردن شهری مطلوب و شایسته برای شهروندان است.
پروفسور گلابچی تدوین و تصویب مبحث ۲۴ را گامی مهم در پیوند میان معماری و شهر توصیف کرد و آن را دستاوردی ملی دانست که میتواند زمینهساز ارتقای کیفیت شهرهای کشور باشد.
وی همچنین ابراز امیدواری کرد این مبحث، که بهعنوان بخشی از مقررات ملی ساختمان دارای ضمانت اجرایی است، به بهبود انطباق بناها با محیط شهری و ارتقای زیستپذیری منجر شود.
در پایان مراسم، دکتر سیمین حناچی (استاد گروه برنامهریزی شهری) با بیان اینکه مسیر اجرای مبحث «انطباق شهری ساختمان» تازه آغاز شده و راهی طولانی و پرچالش پیشروست، اظهار داشت: این مبحث نهتنها برای معماران و شهرسازان، بلکه برای شهرداریها، مالکان، بهرهبرداران و نهادهای تخصصی یک مسئولیت مشترک ایجاد میکند.
وی ضمن اشاره به تصویب مبحث 24 پس از نزدیک به یکدهه تلاش، تصریح کرد: این مبحث میتواند پایانی بر جزیرهایبودن دانش و عمل در حرفههای مرتبط با شهرسازی و معماری باشد.
دکتر حناچی محورهای اصلی این مبحث را انطباق با زمینه طبیعی، انطباق کاربری، تناسبات کالبدی و انطباق سیما و منظر شهری برشمرد و تأکید کرد: این اصول میتوانند مسیر بهبود کیفیت شهرها را هموارتر کنند. این مبحث همچنین میتواند بستر شکلگیری یک زبان مشترک میان متخصصان، مدیران و مردم باشد؛ چراکه بدون زبان مشترک، نمیتوان درباره کیفیت ساختوساز و زیستپذیری شهر به نتیجه رسید.
وی با اشاره به اهمیت حضور دیگر هنرها در کنار شهرسازی، افزود: تعامل و همنشینی رشتههای مختلف، فرصتی برای فهم عمیقتر شهر و زیستپذیری آن فراهم میآورد.
دکتر حناچی مفهوم «باهمستان» را بهعنوان رویکردی جدید برای همکاریهای میانرشتهای عنوان کرد و گفت: ما هنوز در میان جامعه شهرسازی و رشتههای دیگر به همزبانی و همفکری کامل نرسیدهایم. این نشست نمونهای از همان تعاملی است که باید در دانشگاه و جامعه توسعه یابد.
قابل ذکر است، در این مراسم اسامی برگزیدگان مسابقه عکس «پژواکهای شهری»، اعلام و آثار نفرات اول تا سوم به نمایش گذاشته شد. این مسابقه با موضوع زندگی شهری در منطقه شش تهران و با مشارکت علاقهمندان به عکاسی، در هفته شهرسازی برگزار شد.
